Chanh dây

Tên thường gọi: Cây chanh dây, chanh leo, mắc mát, mát mát, lạc tiên hoa tím…

Tên khoa học: Passiflora incarnata

Họ thực vật: Rutaceae (Họ cam chanh)

Chanh dây là một loài thân nửa gỗ, sống lâu năm lớn nhanh với thân bò leo. Thân tròn và có màu xanh, trơn nhẵn hoặc có lông tơ, dài đến 15m, có nhiều tua cuốn. Các lá hình chân vịt với 3 thùy mọc so le dạng mọc cách, kích thước 6-15cm. Cuống lá dài 2-5 cm, bìa phiến lá có răng cưa nhỏ, tròn đầu. Chúng có 2 tuyến đặc trưng ở gốc của phiến lá trên cuống lá.

Hoa đơn độc, mọc từ nách lá, đẹp và thơm, đường kính 7,5-10cm với cuống dài 2-5cm. Các hoa của cây chanh dây có 5 cánh màu trắng ánh tím tía. Chúng tạo ra một vành hoa màu trắng xen tía. Mỗi hoa mang 5 nhị đực với 5 chỉ dính nhau thành ống ở đáy và tách rời ở phần mang bao phấn. Hoa được thụ phấn nhờ một số loài côn trùng như ong nghệ sẽ đậu trái, nhưng nếu cây tự thụ phấn thì không có quả.

Cây chanh dây có dạng qủa mọng nhiều cùi thịt. Quả có kích thước cỡ  như quả trứng gà, hình cầu đến bầu dục, khi còn xanh nó có màu xanh lục, khi chín có màu ánh vàng hoặc màu tím sậm. Ở loài chanh dây, các chất nhầy màu vàng xung quanh các hạt của quả có vị ngọt và ăn rất ngon.

Phân bổ

Nhiều năm nay, hàng ngàn bà con nông dân trong cả nước trong đó nhiều nhất là các tỉnh như Lâm Đồng, Gia Lai, Đăk Nông... trồng chanh dây cho thu nhập rất cao.

Cây chanh dây được bà con nông dân trồng chủ yếu là loại giống nhập khẩu từ Đài Loan (Đài nông 1). Giống này nếu chăm sóc tốt cho năng suất bình quân 70-100 tấn/ha/năm, với giá cả thị trường từ 15.000-17.000 đ/kg, sau khi trừ chi phí thì người trồng chanh dây thu được lãi thuần từ 500-700 triệu đ/ha/năm, chu kỳ canh tác hiệu quả nhất không quá 2 năm.

Chăm sóc

1. Nhân giống:

Hiện nay tại Lâm Đồng chủ yếu sử dụng giống quả tím (Đài nông F1), khả năng tự thụ phấn cao, ít biến dị, có thể nhân giống bằng hạt. Để tăng khả năng chống chịu sâu bệnh, tuyến trùng và khả năng sinh trưởng phát triển người ta dùng giống quả tím ghép lên gốc ghép là giống quả vàng. Giống phải sạch bệnh, cây giống có đỉnh sinh trưởng (ngọn) mập khỏe, bộ rễ rậm, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

2. Chuẩn bị đất trồng:

Cây Chanh dây trồng được trên mọi địa hình. Thích hợp với các loại đất thoáng xốp, giàu chất hữu cơ như: Đất thịt nhẹ, đất đỏ Bazan … Đất quá chua hoặc quá kiềm cũng ảnh hưởng tới sinh trưởng phát triến của cây.

- Làm sạch cỏ dại, cào san cho mặt đất bằng phẳng.
- Trên các địa hình đất dốc nên làm các rãnh thoát nước tránh rửa trôi, xói mòn.
- Đào hố kích thước 60x60x60cm, bỏ lớp đất mặt 1 bên. Bón vôi 0,5 kg/hố sau đó tiến hành bón lót phân chuồng 10-15kg+0,5kg lân + 20g phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex (sản phẩm của Cty AA)/hố hoặc bón lót bằng phân gà đã xử lý Chicken Organic Fert NPK 4-2-2+68%OM+10% CaO của Nhật do Cty AA phân phối với liều lượng 01kg+0,5kg lân+20g phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex (sản phẩm của Cty AA)/hố. Trộn đều với lớp đất mặt.

3. Mật độ khoảng cách trồng:

Tùy theo điều kiện đất đai và khả năng thâm canh, có thể trồng các mật độ:

  • 400cây/ha:        khoảng cách 5x5m
  • 500cây/ha:        khoảng cách 5x4m
  • 625 cây/ha:       khoảng cách 4x4m

4. Làm giàn:

Do là loài cây leo nên cần làm giàn. Có thể làm theo kiểu giàn mướp hoặc kiểu chữ T. Giàn kiểu chữ T chanh dây phát triển tốt hơn do ánh sáng tiếp xúc bề mặt tán lớn, hạn chế nấm bệnh. Nên làm giàn cao 1,8-2m với các trụ tre, gỗ hoặc bê tông, bên trên căng lưới thép với khoảng cách ô vuông 40x40cm cho cây leo.

5. Kỹ thuật trồng

- Ở Lâm Đồng có thể trồng được quanh năm nhưng thời điểm trồng thích hợp nhất là vào giữa và cuối mùa mưa.
- Phân bón lót như phân chuồng hoai (tốt nhất là dùng phân gà đã xử lý Chicken Organic Fert NPK 4-2-2+68%OM+10%CaO của Nhật do Cty AA phân phối), phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex (sản phẩm của Cty AA), phân Đạm, Lân, NPK (polyfeed NPK 19-19-19, polyfeed NPK 15-15-30, MAP, MPK, KNO3...của hãng Haifa-Israel do Cty AA phân phối)… theo liều lượng hướng dẫn trộn đều với lớp đất mặt vào trong hố.
- Dùng dao sắc cắt bầu nilong, đặt cây con xuống giữa hố, lấp đất nhẹ xung quanh gốc. Sau trồng cần tưới nước nhẹ để giữ ẩm (nếu không có mưa).

6. Quy trình bón phân

Áp dụng quy trình bón phân của Công ty Cổ phần Giải pháp Nông nghiệp Tiên Tiến (Cty AA).

Bón lót: Bón vôi 0,5 kg/hố sau đó tiến hành bón lót phân chuồng 10-15kg+0,5kg lân+10g phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex (sản phẩm của Cty AA)/hố hoặc bón lót bằng phân gà đã xử lý Chicken Organic Fert NPK 4-2-2+68%OM+10%CaO của Nhật do Cty AA phân phối với liều lượng 01kg+0,5kg lân+10g phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex (sản phẩm của Cty AA)/hố+phun phân MAP theo liều lượng hướng dẫn trên nhãn.

Lưu ý: Chanh dây cần bộ rễ mạnh đủ sức đề kháng chống lại các loại bệnh, tuyến trùng...Cty AA có sản phẩm phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex sản xuất tại Mỹ có 24 chũng vi sinh trong đó có một số chũng đối kháng chống lại các loại khuẩn, nấm, tuyến trùng...gây bệnh trên rễ giúp rễ phát triển mạnh.

Bón thúc:Từ khi trồng đến cây con 2 tháng tuổi: Phun phân PolyFeed 20-20-20+TE của Israel theo liều cho cây công nghiệp đã có hướng dẫn trên bao bì mỗi tháng 02 lần kết hợp bón 0,3-0,4kg phân gà Chicken Organic Fert NPK 4-2-2+68%OM+10%CaO của Nhật hoặc bón 0,3-0,4kg phân hữu cơ khoáng Singha Leo 12-3-3+10%MO của Thái/cây 02 tháng/lần.

Từ 2 tháng tuổi đến 6 tháng tuổi:Phun phân PolyFeed 20-20-20+TE của Israel theo liều cho cây công nghiệp đã có hướng dẫn trên bao bì mỗi tháng 03 lần kết hợp bón 0,4-0,5kg phân gà Chicken Organic Fert NPK 4-2-2+68%OM+10%CaO của Nhật hoặc bón 0,4-0,5kg phân hữu cơ khoáng Singha Leo 12-3-3+10%OM của Thái/cây 02 tháng /lần. Để phòng ngừa các bệnh về rễ, cần bón thêm phân hữu cơ vi sinh Rhizoplex 20g/gốc, mỗi năm bón 02 lần.

Chanh dây thời kỳ kinh doanh: Khi cây đã già trước khi ra hoa, phun phân PolyFeed 20-20-20+TE của Israel hoặc phân KNO3 (của hãng Haifa hoặc Mãnh hỗ của Cty AA) theo liều cho cây công nghiệp đã có hướng dẫn trên bao bì mỗi tháng 03 lần kết hợp bón 0,5-0,6kg phân gà Chicken Organic Fert NPK 4-2-2+68%OM+10%CaO của Nhật hoặc bón 0,5-0,6kg phân hữu cơ khoáng Singha Leo 12-3-3+10%MO của Thái/cây 02 tháng /lần. Sau khi ra hoa phun phân PolyFeed NPK 15-5-35 của hãng Haifa 03 lần/tháng.

7. Chế độ chăm sóc

Tưới nước:

Cây chanh dây là loại cây cần độ ẩm cao, lượng nước nhiều và thường xuyên vì vậy thường tưới 2 ngày 1 lần, nhất là vào mùa khô cần tưới lượng nước nhiều hơn sẽ giúp cho cây ra chồi, ra hoa và đậu quả liên tục, yêu cầu nước nhiều ở giai đoạn làm trái và phát triển trái nếu thiếu nước sẽ làm  rụng hoa, trái hoặc trái teo lại.

Cắt tỉa, tạo tán

Việc cắt tỉa tạo tán nên làm thường xuyên tạo ra các cành thứ cấp mới phân bố đều trên mặt giàn giúp cho cây ra hoa đậu trái được tốt hơn.

Khi cây đã lên giàn cần tạo hình, tỉa cành thường xuyên, đặc biệt là tỉa bớt lá vào thời kỳ mùa mưa vừa để hạn chế nấm bệnh phát triển gây hại đồng thời nhằm ức chế sinh trưởng, giúp cho cây ra nhiều nụ, đậu nhiều trái.

Việc cắt tỉa được tiến hành thường xuyên. Sau thu hoạch cắt hết tất cả các cành trên mặt giàn đã cho trái. Để lại thân và các cành từ mặt đất tới giàn. Sau đó cây sẽ ra chồi mới, phân cành cấp 2, 3 và các cành quả. Nếu chanh dây không được đốn tỉa hoàn toàn vào cuối năm, sang năm sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng và phát triển, đặc biệt làm hạn chế đến năng suất.

Bệnh

Chanh dây thường gặp một số bệnh như bệnh đốm nâu (brown spot) là loại bệnh phổ biến nhất, do nấm Alternaria passiflorae gây nên, bệnh ghẻ (scab) do nấm Cladosporium horbarum, bệnh đốm do Septoria gây nên. Ngoài ra còn một số loại bệnh khác mà chanh leo cũng mắc phải.

Tác dụng y học

Phòng chống ung thư

Chanh leo cũng là một nguồn chống ung thư hoạt động mạnh mẽ trong cơ thể. Chất chống oxy hóa có trong chanh leo chủ yếu loại trừ các gốc tự do, được biết đến với việc gây biến đổi các ADN của các tế bào khỏe mạnh thành các tế bào ung thư.

Cải thiện sức khỏe mắt

Bên cạnh khả năng phòng chống ung thư, vitamin A còn có thể cải thiện sức khỏe mắt, bao gồm ngăn ngừa thoái hóa điểm vàng, đục thủy tinh thể và quáng gà. Hơn thế nữa, nó còn đặc biệt hỗ trợ cải thiện sức khỏe, giúp cho làn da đủ nước và sáng hơn.

Hỗ trợ tiêu hóa

Chanh leo giàu chất xơ, và một khẩu phần chanh leo có thể cung cấp cho cơ thể con người gần 98% lượng chất xơ cần thiết hàng ngày. Chất xơ hòa tan có cả trong phần màng và vỏ, có tác dụng như thuốc nhuận tràng. Nó có thể giảm các triệu chứng táo bón và thậm chí là ngăn ngừa các bệnh về tiêu hóa như ung thư đại trực tràng.

Điều hòa huyết áp

Nếu bạn ăn một lượng đủ chanh leo mỗi ngày, bạn có thể có được ¼ lượng kali cơ thể cần. Điều này giúp thư giãn các mạch máu và thúc đẩy máu lưu thông, giảm căng thẳng cho tim và tăng sức khỏe tim mạch. Hãy đảm bảo là bạn đã có chanh leo cho bữa trưa của mình để giữ cho trái tim khỏe mạnh và các tế bào hoạt động tốt.

Cải thiện tuần hoàn

Khi kết hợp với chức năng giãn mạch của kali, lượng sắt và đồng cao có trong chanh leo có thể thực sự có ảnh hưởng, giúp kích thích hoạt động trao đổi chất trong tất cả các cơ quan hệ thống, tăng năng suất và hiệu quả.

Hỗ trợ bệnh hô hấp, hen suyễn

Các nghiên cứu hiện nay đã chứng minh rằng, sự kết hợp của các chiết xuất khác nhau từ vỏ chanh leo tím tạo ra một hỗn hợp bioflavanoid mới, giúp long đờm, an thần, làm dịu hệ thống hô hấp. Điều này có thể giúp giảm các cơn hen suyễn, thở khò khè, ho gà.

Giá trị kinh tế

  • Cây chanh leo là cây ăn quả dạng cây thân leo, đa niên, nửa gỗ – thường được gọi là cây chanh dây, lạc tiên, mác mác. Loại cây này phát triển mạnh và không cần chăm bón quá nhiều. Giống Cây chanh leo có khả năng phát triển và sinh trưởng tốt, năng suất cao, chất lượng ổn định. Cây rất nhanh ra trái – một năm cho thu hoạch 1 ha được 17-18 tấn, đem lại hiệu quả kinh tế cao.
  • Tuy tên gọi có chữ “chanh“, nhưng nó không có quan hệ họ hàng gì với các loài chanh trong chi Cam chanh (Citrus spp.) Thân cây có thể trơn nhẵn hoặc có lông tơ; dài, bò leo và có nhiều tua cuốn. Các lá hình chân vịt 3 thùy mọc so le (mọc cách), kích thước 6–15 cm.
  • Cây chanh dây có dạng qủa mọng nhiều cùi thịt. Quả có kích thước cỡ  như quả trứng gà, hình cầu đến bầu dục, khi còn xanh nó có màu xanh lục, khi chín có màu ánh vàng hoặc màu tím sậm. Ở loài chanh dây, các chất nhầy màu vàng xung quanh các hạt của quả có vị ngọt và ăn rất ngon.

Phân loại

Chanh dây quả tím (Passiflora edulis Sims) là loại cây leo lâu năm, lá có 3 khía, màu xanh, có răng cưa, gốc hình quả tim, ra hoa vào sáng sớm, trước trưa hoa cụp lại. Cành mới ra mỗi đốt có một hoa, gốc màu tím. Quả hình tròn hoặc hình trứng đường kính khoảng 4-5 cm, khi vỏ quả màu tím đậm. Vỏ quả cứng, hạt đen, nhỏ, nhiều hạt. 

Chanh dây quả vàng (Passifalora edulis f. flavicarpa Deg.) tương tự loại quả tím nhưng phát triển mạnh hơn. Thân, gân, lá, râu leo màu hồng, hoa tím hồng. Lá tương tự lạc tiên quả tím, nhưng lớn hơn. Gốc hoa màu tím thẫm. Quả lớn, vỏ màu vàng. Hạt màu nâu sẫm. Hoa nở vào ban trưa, 9-10 giờ tối thì cụp lại.

Bình luận

dsadasdasdasd as das das das da sdfgd greger

ssdsadasdasdasdasdadsa

Trả lời  0+ 03/04/2021 22:33 PM

dsadasdasdasd as das das das da sdfgd greger

ssdsadasdasdasdasdadsa

Trả lời  0+ 03/04/2021 22:33 PM

dsadasdasdasd as das das das da sdfgd greger

ssdsadasdasdasdasdadsadas dsad asdsa

dsa

d

asd

as

das

d

asd

as

das

d

asd

as

d

Trả lời  0+ 03/04/2021 22:34 PM