Kiwi (Quả dương đào)

Cây dương đào hay kiwi có tên khoa học là Actinidia deliciosa tên tiếng Anh là Chinese gooseberry, fuzzy kiwi… là loài cây leo và cho quả ăn rất nhiều dinh dưỡng.

Cây kiwi (dương đào) thân leo, cao chỉ khoảng 3m và rất khỏe, dễ chăm sóc, cho quả nhiều năm. Chỉ cần với một chậu đất to vừa phải, bạn có thể sở hữu một cây kiwi ngay trong vườn hoặc trên sân thượng nhà mình.

Quả kiwi có vỏ màu nâu, nhiều lông, ruột bên trong màu xanh lục bảo chứa nhiều hạt nhỏ màu đen. Quả có chiều dài khoảng 5cm – 8 cm và đường kính 4,5cm - 5,5 cm. Quả có vị chua, chứa rất nhiều dinh dưỡng, được mọi người ưa chuộng.

Phân bổ

Cây dương đào là một loài cây bản địa ở phía nam Trung Quốc. Các loài Actinidia cũng được tìm thấy ở Trung Quốc và đến phía đông tận Nhật Bản và phía bắc, đông bắc đến Siberia. Loài này mọc tự nhiên ở độ cao từ 600-2000 mét.

Ở Việt Nam, quả dương đào được nhập phần lớn từ New Zealand nhưng thực tế xuất xứ của quả dương đào bắt nguồn từ Trung Quốc với tên gọi Yang Tao hay Mí Hóu Táo. Cây dương đào du nhập vào New Zealand vào đầu thế kỷ 20 bởi Isabel Fraser, hiệu trưởng của trường cao đẳng nữ Wanganui. Hiện nay, cây dương đào đã được trồng trên khắp thế giới, sản lượng cây công nghiệp lớn nhất tại các nước Ý, New Zealand, Chile, Pháp, Hy Lạp, Nhật Bản và Mỹ.

Kiwi là một giống cây xứ mát , ôn đới hay bán nhiệt đới. Thường rụng lá – deciduous mùa đông ( mùa Tết nhất ở Việt Nam ) như nhiều lọai cây kaki – hồng trái - persimon miền Bắc hay Đà Lạt vậy đó . Yêu cầu lạnh – chilling requirement các giống như Abbot, Bruno , Chico Hayward , Monty…  khoảng 600 – 800 giờ ( dưới 45 độ F, 7 độ C ) để ra hoa , đậu trái tốt đẹp . Do đó , chỉ có thể phát triễn kiwi ở những vùng núi cao miền Bắc , như vùng núi Hòang Liên Sơn , vùng núi cao Trường Sơn , Ngọc Linh , Chư Yang Sin , Vọng Phu- Mẹ bồng Con- Khánh Hòa , vùng Đà Lạt - Tuyên Đức . Nhưng nay đã tuyễn chọn được những giống ít yêu cầu lạnh , chỉ cần  100 giờ hay ít hơn nữa như Vincent , Tewi…. Cho nên , có lẽ cũng nên thử nghiệm trồng các giống kiwi ít yêu cầu lạnh, ở những vùng đồi núi miền Bắc ít cao hơn hay ở các vùng đồi núi Bạch Mã , Bà Nà, Đơn Dương , ngay cả Thất Sơn miền Nam nữa . Đem một cây trái xứ mát lạnh xuống miền Nam nhiệt đới .

Chăm sóc

- Nhân giống từ hạt.
- Cần bắc giàn cho cây leo.
- Cây ưa thích khí hậu nhiệt đới, có mùa hè nắng nóng.
- Trồng kiwi nơi có nhiều ánh nắng trực tiếp.
- Kiwi phù hợp với đất thịt pha màu mỡ, độ ẩm vừa phải, thoát nước tốt.
- Cây khỏe, dễ sống, dễ chăm sóc, không cần bón phân nhiều.

Bệnh

Những vùng đã trồng kiwi lâu năm, sẽ bị nhiều sâu bọ phá hại, như sâu cuốn lá , các lọai rệp dính – scales, nhên đỏ có chấm - spot spider v.v… phải áp dụng phương pháp hội nhập trừ sâu .

Tác dụng y học

Phòng ngừa các bệnh hô hấp

Các nghiên cứu khoa học ở nước Ý trên 18.000 trẻ em từ 6 - 7 tuổi đã minh chứng về các lợi ích của kiwi đối với đường hô hấp. Những trẻ em thường ăn từ 5 – 7 phần ăn có chứa các loại trái cây thuộc họ cam quít kết hợp với kiwi mỗi tuần sẽ có tỉ lệ mắc bệnh hen suyễn thấp hơn 44 % so với những trẻ em chỉ ăn thực phẩm cùng loại chỉ 1 lần trong tuần.

Ngoài ra kết quả nghiên cứu còn cho thấy các chứng ho liên hồi sẽ giảm tới 27 %, chứng khó thở giảm 32%, hiện tượng chảy nước mũi giảm 28 %, chứng thở khò khè kéo dài giảm 41 % và chứng ho kinh niên giảm tới 25 % vì trong kiwi có chứa lượng Vitamin C rất cao.

Phòng ngừa các bệnh tim mạch

Ăn kiwi vào mỗi buổi sáng có hiệu quả tương tự như thuốc aspirin đối với tim mạch (giảm hiện tượng tắc nghẽn mạch máu) mà không có tác dụng phụ như gây viêm nhiễm và chảy máu đường ruột.

Theo một nghiên cứu khoa học của trường đại học Oslo (Na Uy), những người ăn từ 2 – 3 quả kiwi mỗi ngày trong vòng 28 ngày sẽ giảm tình trạng tập hợp các tiểu huyết cầu (nguy cơ dẫn đến hiện tượng tắc nghẽn mạch máu) tới 18 % và giảm lượng chất béo trung tính ở trong máu tới 15 %.

Điều này ngăn chặn sự  hình thành các mảng bám trên thành động mạch, vì thế phòng ngừa được các bệnh về tim mạch.

Tăng cường sức khoẻ

Quả Kiwi còn được gọi là một loại “siêu trái cây”. Một trái Kiwi cung cấp cho bạn các loại vitamin, khoáng chất, calo có trong hơn 27 các loại trái cây phổ biến nhất, do đó nó được xếp hạng trong Top đầu các loại trái cây có hàm lượng dinh dưỡng cao.

Chất chống oxy hoá

Kiwi còn một nguồn chất xơ, kali, acid folic, vitamin C và E, carotenoid, chất chống oxy hoá, chất khoáng rất tuyệt vời. Đây đều là các chất cần thiết để xây dựng sức dẻo dai của cơ thể.

Chỉ số GI thấp

Kiwi có chỉ số GI thấp (chỉ số Glycemic 48,5) giúp mức đường huyết trong máu luôn được duy trì ổn định. Những thực phẩm có chỉ số GI thấp làm giảm nguy cơ bệnh tim, bệnh tiểu đường và giúp duy trì trọng lượng cơ thể.

Cung cấp folate cho phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai cần khoảng 400 - 800 mg cho sự phát triển khoẻ mạnh của thai nhi trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Ăn Kiwi sẽ cung cấp cho bạn một nguồn folate. Folate rất quan trọng trong việc phát triển của não bộ, nhận thức và ngăn ngừa dị tật ở trẻ sơ sinh (cả trước và trong khi mang thai). Folate sản xuất và sửa chữa DNA cũng như hỗ trợ trong việc phân chia tế bào và tăng trưởng ở trẻ.

Chống lại bệnh ung thư

Quả kiwi chứa nhiều chất flavonoid và carotenoid (hợp chất chống ôxy hóa). Đây là những hợp chất đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các DNA không bị hủy hoại do quá trình ôxy hóa, vì thếsự phát triển của bệnh ung thư sẽ bị ngăn chặn và kìm chế.

Có lợi cho tiêu hóa

Kiwi là nguồn thực phẩm dồi dào các chất xơ, giúp cơ thể dễ tiêu hóa, loại trừ các độc tố ra khỏi ruột già, giúp ngăn ngừa bệnh ung thư ruột già. Ngoài ra, chất xơ còn ngăn ngừa bệnh táo bón và các bệnh về đường tiêu hóa khác.

Bảo vệ mắt

Kiwi là nguồn cung cấp dồi dào các chất lutein và zeaxanthin (thành phần hóa học tự nhiên có trong mắt). Lutein giúp thanh lọc ánh sáng xanh nguy hiểm, giúp ngăn ngừa tình trạng thoái hóa võng mạc khi lớn tuổi và sự phát triển của bệnh tăng nhãn áp cũng như bệnh đục nhân mắt. Zeaxanthin hoạt động song hành với lutein, giúp mắt luôn khỏe mạnh.

Một nghiên cứu khoa học được xuất bản vào tháng 6 năm 2004 trong tạp chí “Archives of Opthamology” (của Hội Liên hiệp Y khoa Mỹ) chỉ ra rằng, việc ăn 3 hoặc nhiều hơn các phần ăn có trái cây (bao gồm quả kiwi) mỗi ngày có thể làm giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh thoái hóa võng mạc khi lớn tuổi, đó là lý do chính làm giảm thị lực ở những người lớn tuổi.

Kiểm soát huyết áp

Kiwi là nguồn cung cấp dồi dào chất điện phân potassium. Potassium đóng vai trò quan trọng trong các tế bào để giữ các chất lỏng và chất điện phân trong cơ thể luôn cân bằng, giúp kiểm soát nhịp tim và huyết áp bằng cách chống lại tác dụng của natri.

Chống lại bệnh liệt dương

Kiwi chứa nhiều axít amin arginine- một chất có tác dụng điều trị các rối loạn chức năng tình dục ở nam giới.

Đảm bảo đủ chất xơ

Mỗi quả Kiwi có 2.3g chất xơ. Chất xơ hòa tan thức ăn hỗ trợ tiêu hóa và đảo ngược vấn đề táo bón giảm cảm giác đầy bụng.

Chất xơ trong quả Kiwi là tạo môi trường cho các vi khuẩn có lợi sống trong hệ tiêu hóa. Nó cũng có thể liên kết với các chất có hại trong đường tiêu hóa và thải các chất độc hại ra ngoài. Hàm lượng chất xơ cao trong Kiwi còn giúp duy trì trọng lượng.

Trị bệnh loãng xương ở người cao tuổi

Ăn một nửa trái Kiwi bạn sẽ có một lượng kali khi ăn một trái chuối và lượng calo thì lại ít hơn. Kiwi là một loại trái cây lý tưởng cho người cao tuổi dễ bị loãng xương do thiếu trầm trọng nồng độ kali trong cơ thể.

Kali là rất quan trọng cho chức năng tim tốt và cũng đóng một vai trò quan trọng trong xương và cơ.

Xây dựng cơ bắp và dây thần kinh

Magiê là một trong những khoáng chất cần thiết cho hơn 300 phản ứng sinh hóa trong cơ thể. Trong trái Kiwi chứa nhiều hơn 20mg magiê. Magiê giúp duy trì chức năng cơ bắp và dây thần kinh, giữ nhịp tim ổn định, hỗ trợ hệ thống miễn dịch và tăng cường xương.

Nó cũng điều chỉnh lượng đường trong máu giúp bình ổn huyết áp bình thường. Magiê còn tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng và tổng hợp protein.

Chậm quá trình lão hóa

Kiwi là một cách tự nhiên bổ sung các chất chống oxy hóa polyphenol, carotenoid và chất phytochemical giúp giảm tổn thương tới tế bào.

Ăn quả Kiwi hàng các chất chống oxy hóa sẽ giúp bạn chống lại các tổn thương DNA và tế bào gây ra bởi các gốc tự do và oxy hóa. Chất chống oxy hóa cũng giúp làm chậm quá trình lão hóa. Vitamin E trong trái Kiwi cũng cần thiết cho sự hình thành tế bào hồng cầu khỏe mạnh.

Giá trị kinh tế

Kiwi vừa cho quả ngọt với nhiều chất dinh dưỡng, vừa tạo cây cảnh trang trí trong nhà cũng như các khu sân vườn. Là một trong những loại cây ăn quả cao cấp nên mua cây Kiwi về trồng là một lựa chọn đúng đắn cho bạn. Từ đó cũng giúp cho dịch vụ bán cây kiwi phát triển hơn, giúp môi trường trong lành.

 

Phân loại

Tông chi – genus dương đào Actinidia trên thế giới gồm 60 loài , phần lớn ở Trung Quốc . Ở rừng cao miền Bắc và Tây Nguyên Việt Nam có 5 lòai hoang dại của tông Actinidia ( dương đào Đông dương A . calosa L. var indochinensis ; dương đào dai A. coriacea Dunn.; dương đào lá rộng A . latifolia Merr. ; dương đào Petelot A . petelotii Diels. ; dương đào Bắc Bộ A . tonkinensis Li. . Họ dương đào Việt Nam còn chứa hai lòai sổ dả có trái ăn được là sổ dả nhọn Saurauia armata Kurz., một tiểu mộc mọc ở Lai Châu và lòai sổ dả Nepal Saurauia nepaulensis DC ., một đại mộc nhỏ , trái cũng rất giống kiwi nhưng nhỏ hơn và A . latifolia, tìm thấy ở núi cao Thanh Hóa , Sapa, Đà Lạt.

Bình luận