Sơri

Sơ ri hay còn gọi là kim đồng nam, xơ ri vuông (Tên khoa học: Malpighia glabra L.), là một loài cây bụi hay cây thân gỗ nhỏ có quả nằm trong họ Sơ ri (Malpighiaceae), có nguồn gốc ở Tây Ấn và miền bắc Nam Mỹ. Nó có thể cao tới 3 m, với tán lá dày, có gai. Lá thường xanh, dạng đơn hình trứng-hình mác, dài 5-10 cm, với mép lá nhẵn. Các hoa mọc thành tán với 2-5 hoa cùng nhau, mỗi hoa có đường kính 1-1,5 cm, với 5 cánh hoa màu hồng hay đỏ.

Quả chín có màu đỏ tươi, đường kính 1 cm, chứa 2-3 hạt cứng. Nó là loại quả mọng và có vị ngọt, chứa nhiều vitamin C và các chất dinh dưỡng khác. Đối với bà con nông dân, việc chiết cành, nhân giống cây sơ ri cũng đơn giản như nhiều loại cây khác, tức là chọn những cây khỏe mạnh, lá dầy, cho trái tốt, rồi lựa cành, bó chiết cho đến khi cành đâm rễ non thì cắt đem trồng ngay mà khỏi cần bầu như những cây khác.

Quả sơ ri có dạng hình tròn, dẹt ở hai đầu, có 3 múi. Vỏ quả nhẵn bóng, mỏng, mềm và rất dễ bị dập, sơ ri là một loại quả giàu vitamin C. Nước ép từ quả sơ ri thường được bổ sung để làm tăng hàm lượng vitamin C cho nước ép của nhiều loại quả khác. Một ly nước ép sơ ri 180 ml có hàm lượng vitamin C tương đương 14 lít nước cam ép. Quả sơ ri được dùng làm nguồn bổ sung vitamin C cho người ăn kiêng cũng như nhiều nguồn thực phẩm khác.

Phân bổ

Ở Việt Nam thủ phủ trồng cây sơ ri nhiều nhất là: huyện Gò Công Đông Tỉnh Tiền Giang. Các vùng khác, vùng nào cũng có thể trồng được. 

Với đặc tính thích nghi trong điều kiện môi trường khô hạn, ngập úng, nước mặn, đất nghèo chất dinh dưỡng, cây sơ ri đã chiếm một diện tích lớn trên vùng đồng bằng sông Cửu Long như Bến Tre, Tiền Giang, Long An...

Chăm sóc

1.Chọn đất và chuẩn bị đất

Sơri chủ yếu được trồng ở vùng Gò Công, trên đất cát giồng xa biển, đã đào ao lên nền vườn. Tiến hành cày hoặc cuốc lật 1-2 lần, sau đó phóng tuyến đào hố với khoảng cách 5 x 5m. Hố có kích thước 30 x 30cm + 5-7 kg phân hữu cơ 150g super lân.

2. Chọn giống và phương pháp nhân giống

Chọn cây 3-7 tuổi khỏe để làm giống.

a. Chiết cành:

Chọn cành sát mặt đất, vỏ chuyển màu nâu, bẻ gập ngước cho gãy phần lõi nhưng vẫn còn dính lại phần vỏ. Nhúng vết gãy vào dung dịch 2,4 D nồng độ 40-60 phần triệu và bó đất vào bọc nilon lại sau 1-5 tháng, cắt ra cho vô bầu đợi đem trồng mới.

b. Giâm cành:

Cắt các cành mới hoá nâu thành đoạn 20-25cm; nhúng vào dung dịch 2,4D nồng độ 40-60 phần triệu trong 15-20 phút. Sau đó đem giâm ở vườn giâm, khoàng cách giâm 12 x 12cm (70 cành/m2). Tưới nước giữ ẩm mỗi ngày.
Sau 1-5 tháng bứng cây cho vào bầu đem trồng.

3. Trồng và chăm sóc:

a. Thời vụ:

Tốt nhất nên trồng vào tháng 5-6. chậm nhất là qua tháng 7. sau khi trồng, dựng cây nọc để buộc cây sơri vào cho cây đứng thẳng.
Nếu có nguồn nước tưới trong mùa nắng, có thể trồng vào cuối tháng 10 đến hết tháng 11.

b. Làm cỏ, bón phân, xới xáo:

Trong thời gian cây chưa giao tán, cần làm cỏ định kỳ hoặc trồng xen rau màu để hạn chế cỏ.

4. Phương pháp bón phân

- Cây chưa có trái

+ Bón Super lân 1 lần vào và dầu mùa mưa.

+ Bón thúc Urê và Kali chia làm 3 lần.

- Cây đã có trái:

+ Bón super lân 2 lần vào đầu và giữa mùa mưa.

+ Bón thúc Urê và Kali chia làm 5 lần theo 5 đợt hoa.

Mỗi đợt, Urê và Kali chia làm 2 kỳ: kỳ đầy lúc cây vừa đậu trái, kỳ sau ngay sau lúc thu hoạch rộ.
Kết hợp phân bón với xới xáo dưới gốc cây.

5. Tăng tỷ lệ đậu trái

Pha 2,4D (thuốc trừ cỏ lúa) nồng độ 40-50 phần triệu, cách pha:

+ Pha một muỗng canh đầy 2,4D trong một lít nước.

+ Pha một muỗng canh dung dịch trên trong 1 bình 8 lít nước. Phun ướt đều cây lúc cay trỗ hoa rộ. 

6. Tưới vào mùa khô:

Nếu không tưới vào mùa khô, cây sẽ không ra hoa đậu trái.

Nếu có tưới, có thể thu hoạch trong mùa khô 1-4 vụ tùy vào khả năng.

Tuy nhiên, càng cho cây nghỉ, không ra hoa đậu trái 1,5-2 tháng/năm để dưỡng sức cây.

7. Điều chỉnh ra hoa trái đợt rộ:

Có 2 biện pháp:

a. Bơm nước (không bị nhiễm phèn, mặn) tưới dẫm cây vào tháng 4, trước khi có mưa đầu mùa 10-15 ngày, cây sẽ ra hoa không trùng đợt rộ.

b. Khi cây ra hoa đầu mùa mưa, hủy bỏ đợt hoa này bằng cách:

- Dùng chà quơ cho rụng hoa.

- Phun Urê nồng độ 2/100.

- Không phun 2,4D.

Sau đó, bón thúc 1 đợt phân, cây sẽ ra hoa đợt tiếp theo không trùng với đợt rộ.

8. Tỉa cành – tạo tán

+ Cây cao 0,3m: bấm đọt, chừa 3-4 cành tược khỏe mạnh.

+ Cây cao 0,8m: bấm đọt, chừa 4-6 cành tược trên mỗi cành tược cấp 1.

+ Khi cây cao 2-2,2m: luôn phát đọt không cho cây cao thêm.

Cây quá già, uốn cành xuống để dễ thu hoạch. 

 

Bệnh

- Rếp sáp, rệp muội: Khi phát hiện phun Methyl Parathion, Sherzol, Bi 58, Azodrin, diazinon,… nồng dộ 1/600-1/800. phun khi thu hoạch xong cây không còn trái.

- Sâu đục thân: Phòng bằng cách tạo tán cho vườn râm, chặt cành sau tiêu hủy, phun Bi 58.

Tác dụng y học

1. Nguồn cung cấp vitamin C dồi dào

Trong quả Sơ-ri hàm lượng vitamin C rất cao. Chỉ cần ăn hai quả sơ-ri mỗi ngày sẽ cung cấp một lượng vitamin C tương đương với một quả cam. Ăn sơ ri giúp ngăn ngừa được các chứng bệnh do thiếu hụt Vitamin C, tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.

2. Giàu vitamin A

Ai cũng biết các loại quả có màu đỏ và cà rốt chứa rất nhiều vitamin A.  Một quả Sơ ri cung cấp một  lượng vitamin A bằng với một củ cà rốt có kích thước bình thường.  Vitamin A không những giúp bảo vệ mắt và ngăn ngừa các chứng bệnh liên quan đến mắt như xuất huyết võng mạc, đục thủy tinh thể,…

3. Dồi dào dưỡng chất khác
Bên cạnh cung cấp một lượng dồi dào vitamin A và C, trong trái sơ-ri còn có còn có mặt các chất dinh dưỡng thiết yếu khác như: vitamin nhóm B: B1 (thiamine), B2 (riboflavin), B3 (niacin), B5 (a-xít pantothenic), B9 (a-xít folic)…, các khoáng chất như sắt, ma-giê, kali, can-xi, kẽm, đồng, phốt pho, a-xít malic, đường (sucrose, fructose, dextrose…), chất xơ, protein, lipid, các a-xít béo…

4. Giàu các chất chống ô-xy hóa, tăng cường hệ miễn dịch

Trong trái sơ-ri có chứa các hợp chất polyphenolic anthocyanidin có khả năng chống ô-xy hóa cực mạnh như a-xít ferulic, quercetin, tannins, a-xít chlorogenic, cyanidin-3-glycoside… Ngoài ra, vitamin A và C trong loại trái cây này cũng có tác dụng chống ô-xy hóa tự nhiên và tăng cường hệ thống miễn dịch cho cơ thể. Giúp ngăn ngừa các bệnh nhiễm trùng, chống lão hóa, bảo vệ cơ thể trước những nguy cơ mắc chứng bệnh ung thư và truyền nhiễm.

5. Sơ ri có công dụng chống lão hóa , hỗ trợ tiêu hóa

Hàm lượng vitamin C  dồi dào trong trái sơ-ri có thể giúp kích thích sản xuất ra collagen cần thiết cho nhu cầu hàng ngày của cơ thể. Collagen được xem là cứu cánh cho phái đẹp trong quá trình chống lão hóa và tăng cường sự dẻo dai, khỏe mạnh cho cơ thể. Vitamin B có công dụng hỗ trợ quá trình chuyển hóa chất dinh dưỡng trong cơ thể, giúp việc tiêu hóa carbohydrate, protein, chất béo trong cơ thể diễn ra nhanh hơn.

6. Hạn chế các rắc rối có liên quan đến hệ thống dạ dày - ruột

Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hoạt động của hệ thống dạ dày - ruột. Chúng hỗ trợ quá trình loại bỏ chất thải trong ruột. Nhờ đó, làm giảm nguy cơ phát sinh các rắc rối có liên quan đến hệ tiêu hóa như táo bón, tiêu chảy, kiết lỵ…

7. Giúp tim khỏe mạnh hơn

Sơ-ri là một trong những loại trái cây có ích cho hệ thống tim mạch vì chúng giúp điều chỉnh mức huyết áp, làm ổn định nhịp tim. Những sản phẩm có chứa chiết xuất từ trái sơ-ri rất tốt những người mắc các bệnh về tim mạch như động mạch vành, xơ vữa động mạch hay chứng huyết khối…

8. Làm giảm mức đường huyết

A-xít chlorogenic là một trong số các chất chống ô-xy có trong trái sơ-ri. Loại a-xít này có có khả năng kiểm soát mức đường huyết trong mạch máu. Nhờ đó, làm giảm nguy cơ gia tăng lượng đường trong cơ thể.

9. Giúp giảm cân

Không những cung cấp ít béo và calorie, chất xơ trong sơ-ri còn giúp đẩy mạnh quá trình chuyển hóa và cung cấp những dưỡng chất cần thiết cho các tế bào. Đây là yêu cầu cần thiết để kiểm soát tình trạng béo phì và giữ cho cơ thể luôn khỏe mạnh.

Giá trị kinh tế

Sơ ri là 1 trong 7 loại trái cây chủ lực có lợi thế cạnh tranh của địa phương. Không những thế, qua nhiều năm canh tác, nông dân  đã so sánh được việc trồng loại cây này với lúa.

Với đặc tính thích nghi trong điều kiện môi trường khô hạn, ngập úng, nước mặn, đất nghèo chất dinh dưỡng, cây sơ ri cho nông dân Tiền Giang, Bến Tre thu lãi gấp 5 lần trồng lúa.

Phân loại

Tại Việt Nam, Sơ ri được trồng chủ yếu tại 2 tỉnh Tiền Giang và Bến Tre với ba giống chính là Sơ ri chua, chua vừa, và ngọt.

Trong đó Sơ ri ngọt, và chua vừa được tiêu thụ chủ yếu trong thì trường nội địa, Sơ ri chua được xuất khẩu sang các nước như Nhật Bản, Singapore, Hồng Kông...

 

Bình luận