Tigon

Chi Ti-gôn hay còn gọi chi hiếu nữ, Ăng-ti-gôn (danh pháp khoa học: Antigonon) là tên gọi chung để chỉ chi thực vật thuộc họ Rau răm (Polygonaceae), có nguồn gốc từ Trung Mỹ.

Hiếu nữ hay còn gọi hoa Ti gôn, hoa tigôn (danh pháp khoa học: Antigonon leptopus) là loài thực vật có hoa thuộc họ Rau răm bản địa của México. Đây là loại dây leo có hoa màu trắng hoặc màu hồng.

Đặc điểm

Cây leo, thân gỗ, có củ mọc sâu trong đất. Thân mềm phân cành nhánh, dài, mềm, dáng rất đẹp. Lá đơn mọc cách, đầu lá kéo dài hình mũi, gốc lá hình tim sâu, mặt lá răn reo, mềm, mầu xanh nhạt. Lá xanh quanh năm, nhưng lá già khô héo không rụng, làm cho lá non mới mọc xếp đè lên lá khô, giàn cây bị nặng và dầy, che bóng nhiều. 

Do đó vào cuối mùa khô hay đầu mùa xuân (ở các tỉnh miền Bắc) cần cắt tỉa các cành già thu gom lá khô để giàn cây được thoáng, cành non mọc ra nhiều. Đỉnh cành non dài, mọc vươn cao do có nhiều tua cuốn mảnh, đôi khi buông xuống. Cụm hoa ở đỉnh cành, sát với các lá ngọn. Hoa nhỏ bé xếp sát nhau thành một chùm dài, màu hồng nhạt, tươi, bóng, hoa ít khi nở xòe rộng, vì khi các cánh hoa mở hết là hoa bắt đầu rụng. Cụm hoa lại cho hoa nở dần từ gốc lên đỉnh, nên mùa hoa kéo dài (gần như quang năm) và chùm hoa luôn có nụ ( hoa đẹp khi còn nụ). Nụ hoa hình tim có 3 cạnh. Quả có 3 cạnh tròn, bọc trong bao hoa còn lại.

Điều kiện môi trường

Cây rất dễ trồng bằng cách tách các nhánh mầm từ gốc cây mẹ hay bằng hạt. Cây mọc chậm lúc đầu, sau phân nhánh nhiều và vươn dài. Cây con sau 3-4 tháng ở vườn ươm có thể bừng bầu đem trồng nơi cố định. Ở Huế, cây trở thành hoang dại ở các bờ rào và hơ nở liên tục trong năm.

Phân bổ

Ngồn gốc: Cây có ngồn gốc từ Nam Mỹ (Mehico) được gây trồng rộng rãi ở nhiều nước và nhập trồng làm cây cảnh ở nước ta khá lâu.

Chăm sóc

1. Kỹ thuật trồng

1.1. Chuẩn bị

Chọn giống:

Phần này rất quan trọng vì ở Việt Nam hiện nay có rất nhiều cửa hàng bán hạt giống nhưng tỉ lệ nảy mầm lại không đảm bảo vì điều kiện bảo quản của các cửa hàng ở Việt Nam chưa tốt. Hạt giống hoa Tigon các loại có thể tìm mua tại  cửa hàng hạt giống cây trồng .

1.2. Chậu và đất trồng

- Trước khi trồng cây vào chậu, nên chuẩn bị đất để cây sinh trưởng tốt. Đất trong chậu phải tốt, nhiều mùn, được xử lý sâu bệnh, nấm bệnh, độ Ph=7.

- Thành phần đất: 7 phần đất thịt, 2 phần rác mục, 1 phần cát + Nito, Photpho, Kali hoặc đơn giản và phổ biến hơn, trộn thành phần: Phân chuồng hoai mục 25%, Đất màu 50%, Tro trấu 25%, Phân vô cơ 1%

1.3. Trồng cây

Cách 1: Trồng bằng hạt hoặc cây con

- Dùng quốc, xẻng, xà beng xới lỗ.
- Gieo hạt (hoặc đặt cây con) xuống lỗ
- Lấp kín đất và tưới nước nhẹ làm ẩm
- Làm giàn bảo vệ .

Cách 2: Trồng bằng cành

- Chọn 1 cành già và um tùm chút & tốt nhất có nhiều nhánh, bẻ lấy đem về nhà
- Chọn chỗ đất ẩm ướt và nhiều chất dinh dưỡng
- Đào 1 hố nhỏ nhỏ và cắm cành đó xuống
- Lấp đất lên (vùi cao chút có lẽ tốt hơn) & tưới nước nhẹ làm ẩm

2. Chăm sóc

- Tưới nước: Cây mới trồng mỗi ngày tưới 2 lần, cây phải che mát. Sau 1 tháng cây chỉ cần tưới 1 lần. Tưới cây trong chậu nên tưới vào buuổi sáng hoặc lúc mát trời. Luôn chú ý đừng để cát đất đọng trên lá.

- Xới xáo: Sau khi trồng 10 ngày, cần xới váng cho gốc cây, sau 20-25 ngày, làm cỏ, xới xáo 1 lần để cây sinh trưởng tốt.

- Bón thúc: Những cây trồng dài ngày trong chậu cần phải bón thúc 2-3 lần, phân hoai phải được rải quanh gốc. Liều lượng bón:

Phân chuồng hoai: 0,5-1,5 kg/chậu

Phân vô cơ : 2-4g/chậu (N-P-K)

- Khi cây ra hoa, nụ thường có nhiều loại côn trùng phá hoại, cần phát hiện và xử lý ngay.

Chú ý: hàng ngày phải tưới nước và chăm sóc kỹ chút, và đặc biệt là chỉ nên tưới vừa đủ nước bởi mới trồng mà tưới nhiều sẽ dễ bị thối rễ (cây con) hoặc thối gốc (cành)...  

Bệnh

Phải luôn chú ý chăm sóc, để ý, khi cây ra hoa, nụ thường có nhiều loại côn trùng phá hoại, cần phát hiện và xử lý ngay. Như vậy, mọi người sẽ có một giàn hoa đẹp, thơ mộng mà không tốn quá nhiều công sức, hoa tigon cũng là một cách để trang trí không gian nhà đẹp và lãng mạn.

Tác dụng y học

Các nghiên cứu cho thấy cây Hoa ti gôn có các đặc tính như giảm đau, chống viêm.

Tại Mỹ người ta đã dùng các bộ phận trên không(trừ rễ cây) làm trà thảo dược. Họ gọi là trà Antigonon leptopus dùng để chống lạnh và giảm đau.

Antigonon leptopus có nguồn gốc ở Mexico và thường được tìm thấy ở vùng nhiệt đới châu Á, châu Phi, vùng Caribbean và châu Mỹ và là một trong những cây thuốc được sử dụng ở Jamaica. Các trà nóng đã được làm sẵn sàng từ phần trên không của cây này được sử dụng theo truyền thống để phòng ngừa và điều trị các chứng ho và đau liên quan đến bệnh cúm (2Mitchell và Ahmad, 2006 SA Mitchell và MH Ahmad, A xem xét các nghiên cứu dược tại trường Đại học của phương Tây Indies, Jamaica, Tây Ấn Độ Tạp chí y học 55. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng A. leptopus chất chiết xuất từ thực vật trưng bày chống thrombin, giảm đau, chống viêm, chống bệnh tiểu đường và lipid peroxidation ức chế hoạt động.

Cách sử dụng:

Tương tự như trà Diệp hạ châu, người ta cũng đóng gói 5g/túi trà để hỗ trợ điều trị đái tháo đường. Dùng cây Hoa tigon như một loại trà thảo dược để chống viêm, giảm đau, chống lạnh, chứng bệnh ho, hỗ trợ chữa bệnh tiểu đường bằng cách dùng hàng ngày như trà. Người ta lấy phần thân bỏ rễ cây đem phơi hoặc sấy khô. Dùng 5 g hãm với nước đun sôi (50 ml) uống trong vòng cho 6 h đồng hồ để chữa các chứng bệnh kể trên.

Giá trị kinh tế

Dây tigon là loài cây dây leo thường được dùng làm cây trồng hàng rào, giàn leo. vòm cổng… cho hoa đẹp màu hồng là phổ biến. Cây tigon là loài cây phù hợp cho đô thị vì nó chịu được không khí ô nhiễm, không gian hạn chế, không đủ ánh nắng mặt trời và đất nghèo dinh dưỡng.

Ý nghĩa

Đối với mỗi quốc gia, với mỗi màu hoa thì Hoa Ti gôn mang nhiều ý nghĩa khác nhau

  • Hoa ti gôn là biểu tượng cho sự chia ly, ly biệt vì hình của bông hoa là hình trái tim tan vỡ.
  • Hoa Tigôn là biểu tượng cho người con giá hiếu thảo
  • Hoa Ti Gôn Trắng: Bạn đã lỗi hẹn, lần sau đừng thế nữa nhé.
  • Hoa Ti Gôn Hồng: Tôi mong nhớ bạn, đau khổ và không gặp khi đến thăm bạn.

Phân loại

Giống loài

  • Antigonon cinerascens
  • Antigonon cordatum
  • Antigonon flavescens
  • Antigonon grandiflorum
  • Antigonon guatemalense, đồng nghĩa: A. insigne, A. guatimalense
  • Antigonon leptopus
  • Antigonon macrocarpum
  • Antigonon platypus
  • Antigonon viride

Tuy nhiên, nhiều tài liệu khác lại cho rằng chi này chỉ chứa khoảng 2-4 loài, phổ biến nhất đề cập tới A. leptopus, A. cinerascens, A. flavescens và A. guatemalense.

Bình luận