Bí Mỹ - Bí hồ lô

– Cùng thuộc đại gia đình Bầu Bí Cucurbita (Cucurbitacées) với tên gọi Cucurbita pepo – bí đỏ (citrouille) và Cucurbita maxima – bí rợ (potiron).

– Có nguồn gốc Trung Mỹ và từ thế kỷ XVI được du nhập vào Châu Âu.

– Nếu ngày nay bí hồ lô được tiêu thụ phổ biến do chứa nguồn dinh dưỡng dồi dào dinh dưỡng thì ngày trước bí còn được sử dụng việc sản xuất chai nước, đồ dùng nhà bếp (chén, muỗng,…), bất ngờ há. 

Bí hồ lô trái tròn, có trọng lượng nhỏ (7 – 800 gram/trái), da bí có vệt màu xanh lẫn vàng, giữa trái có ngấn trông như bình hồ lô. Ruột bí màu vàng cam, vị ngọt béo, dẻo, thơm ngon nên được các bà nội trợ miền Tây ưa chuộng trong việc chế biến các món ăn.

Theo y học dân gian, bí hồ lô có tính hàn, bổ óc, nhuận trường, hạt bí rang cho trẻ em ăn trị được bệnh sán lãi. 

Theo các nhà khoa học, bí hồ lô là nguồn cung cấp vitamin A, C, acid folic, magnesium, kali, chất đạm, acid glutamic rất cần thiết cho hoạt động của não bộ…

Riêng người Nhật tôn vinh bí hồ lô (lẫn bí rợ) vào hàng “trường sinh bất lão” cùng với: tảo biển, hải sản, đậu nành và các loại rau v.v... Bí hồ lô chế biến nhiều món ăn ngon như: hầm dừa (cùng với chuối), nấu canh cá rô đồng v.v... Và, ấn tượng nhất phải kể là: Bí hồ lô dồn thịt nướng.

Phân bổ

- Bí hồ lô có thể trồng ở đồng bằng cho đến cao nguyên, ở khắp mọi nơi ở nước ta nhưng được trồng khá nhiều ở các tỉnh phía Nam như Bình Phước, Lâm Đồng, Quảng Nam...  và được trồng phổ biến trên thế giới như Mỹ, Mexico, Trung Quốc, Nhật Bản...

- Đặc biệt bí hồ lô là loại cây được trồng rất nhiều ở Mỹ, dân phương Tây rất thích ăn loại bí này.

- Nhiệt độ thích hợp cho cây phát triển là 18 – 27 độ C. Cây sinh trưởng tốt trong điều kiện cường độ chiếu sáng mạnh, có khả năng chịu hạn khá nhưng nếu khô hạn quá dễ bị rụng hoa và trái non.

- Thời điểm gieo trồng: Bí hồ lô trồng được quanh năm, tùy theo điều kiện đất và nước từng nơi mà người trồng có thể bố trí trong mùa khô hay mùa mưa. Mùa khô rơi vào tháng 11 - 1 dương lịch (dl), thu hoạch tháng 3 - 4 dl; mùa mưa gieo tháng 5 – 6 và cho thu hoạch tháng 8 - 9 dl.

Chăm sóc

– Thời vụ:

Bí hồ lô có thể trồng quanh năm, nhưng tập trung vào 2 vụ chính: Vụ đông xuân trồng tháng 11 để cắt ngọn tháng 2, tháng 3, thu quả tháng 4, tháng 5; vụ hè thu trồng tháng 7 để cắt ngọn, thu quả vào tháng 9, tháng 10.

– Làm đất:

Bí hồ lô ưa đất tốt, giàu mùn, tơi xốp, có cấu tượng nhẹ, dễ thoát nước vì vậy nên chọn những chân đất cao ráo, đất thịt nhẹ pha cát như đất phù sa ven sông, suối. 

Có thể tận dụng các bờ lô, bờ thửa, bờ ruộng để trồng, trồng xen cành trong vườn cây ăn quả khi chưa khép tán nhưng cách gốc các loại cây này khoảng 1m. 

Cũng có thể tranh thủ trồng một vụ luân canh với lúa mùa sau khi thu hoạch nhưng phải lên luống, khơi rãnh để tránh bị úng ngập dễ bị bệnh thối gốc, thối cây. Với đất bãi, đất vườn chỉ cần cày bừa, lên luống rộng 2m; với đất lúa mùa chỉ cần cày lật, lên luống rồi đặt đất mới vào trong cây đã gieo qua bầu rồi xăm xới đất trong quá trình chăm sóc sau này.

– Kỹ thuật gieo trồng:

Có thể ngâm hạt trong nước ấm, vớt ra ủ trong khăn ẩm cho nứt nanh rồi đem gieo trực tiếp trên hố hoặc gieo vào bầu chăm sóc thành cây giống cứng cáp rồi đem trồng. 

Mỗi sào nên bón lót khoảng 400 – 500kg phân chuồng loại có nhiều chất độn. Càng nhiều phân chuồng thì khi bón thúc mới có thể bón được đạm để cây bí sinh trưởng, phát triển khỏe, thu hái được nhiều lứa, bền cây. Kinh nghiệm nhiều nơi cho thấy, với đất bãi, đất vườn thì nên gieo thẳng cây sẽ sinh trưởng khỏe hơn. 

Mỗi hốc gieo 2 – 3 hạt, khi đã mọc thì chọn giữ lại một cây tốt nhất còn nhổ bỏ hoặc để trồng dặm cho những hốc không mọc hoặc mọc yếu. Với đất ruộng nên trồng bằng cây bầu giống là tốt nhất. 

Liếp rộng 3 – 3,5m (trồng 1 hàng), hoặc 6 – 7m (trồng2 hàng), cây cách cây trên hàng 50 – 80cm (tùy theo giống). Mùa mưa nên làm rãnh sâu giữa 2 liếp và làm mương thoát quanh ruộng để nước thoát đi dễ dàng sau mỗi cơn mưa.

– Chăm sóc, thu hoạch:

Khi cây đã bén rễ, hồi xanh nên tưới nhử 3 ngày/lần bằng nước giải hoặc nước phân chuồng pha loãng. 

Khi bí đã có 3 – 4 lá thật, cây sắp ngả ngọn thì cần vun gốc kịp thời để cho bí có ngọn to, bụ bẫm, non mới bán được giá. Khi ngọn đã bò dài 50 – 60cm thì bắt đầu thu hoạch bằng cách cắt tất cả các ngọn bí cách gốc 10 – 15cm. 

Nhổ sạch cỏ, rạch hàng cách gốc 20cm, bón thúc đạm với lượng 2,5 – 3kg/sào, lấp đất rồi tưới nhẹ. Khi các chồi gốc đã nảy mầm, chọn giữ lại mỗi gốc 2 – 3 chồi khỏe nhất, sau đó ngắt bỏ để ngọn to. 

Các lứa thu hái tiếp theo cũng làm như vậy khi ngọn đã dài 60 – 70cm, cắt ngọn gần sát gốc và tiếp tục bón thúc, vun gốc và tưới nước đủ ẩm thường xuyên. Bí hồ lô cần lượng nước rất lớn để duy trì được năng suất và sản lượng chất xanh cao, vì vậy cần tưới nước thường xuyên, đảm bảo độ ẩm cho cây mới có năng suất cao, chất lượng tốt.

 

Món ăn

- Bánh Flan bí hồ lô

- Súp bí hồ lô

- Bí hồ lô dồn thịt hấp

Bệnh

- Bí hồ lô hay bị các loại sâu ăn lá, nhện đỏ, rệp hại ngọn, hại lá… cần chú ý phát hiện, phun trừ kịp thời bằng các loại thuốc sâu, thuốc trừ sâu vi sinh như BT, NPV\

- Đảm bảo thời gian cách ly, hạn chế sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học đề tránh ngộ độc cho người mua.

Tác dụng y học

Tăng cường sức đề kháng cho cơ thể

Lượng vitamin C có nhiều trong bí hồ lô sẽ giúp nâng cao sức đề kháng, tăng cường hệ miễn dịch, giúp bạn chống lại các loại vi khuẩn, vi rút gây bệnh cho cơ thể một cách hiệu quả.

Giúp quả tim khỏe mạnh

Thành phần magiê, axít folic, axit béo omega 3 trong bí hồ lô đã được các nhà khoa học chứng minh giúp ngăn ngừa đau tim và đột quỵ. Bên cạnh đó,hàm lượng kali cao chứa trong bí hồ lô cũng giúp ngăn ngừa cao huyết áp và giảm xơ vữa động mạch.

Phát triển não bộ

Axit glutamine trong bí hồ lô là chất rất cần thiết cho sự phát triển của các tế bào thần kinh và não bộ. Do đó, bạn nên tăng cường bí hồ lô trong bữa ăn, nhất là cho trẻ em để não bộ hoạt động tốt và thông minh hơn.

Ngăn ngừa ung thư.

Trong bí hồ lô và hạt bí hồ lô có chứa khá nhiều hợp chất chống oxy hóa, điển hình như beta-carotene.Chính vì vậy, bí hồ lô chính là cái tên không thể thiếu trong danh sách các loại thực phẩm chống ung thư hiệu quả.

Giúp mắt sáng, khỏe mạnh

Vitamin A trong bí hồ lô sẽ giúp mang đến cho bạn một đôi mắt sáng, khỏe, loại trừ các chứng bệnh như quáng gà, khô mắt, đục thủy tinh thể. Vitamin A cũng được cho là có tác dụng ngăn cản sự phát triển của quá trình suy giảm chức năng võng mạc ở những người bị viêm võng mạc. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến chứng mù lòa ở nhiều người.

Tẩy giun

Giun sán tuy không nguy hiểm nhưng chúng thường hút hết chất dinh dưỡng và khiến người bệnh xanh xao, ốm yếu. Cách tẩy giun đơn giản và dễ dàng được ông bà ta truyền lại đó là ăn sống bí hồ lô hoặc ăn hạt bí hồ lô rang. Bạn cũng có thể thực hiện cách này với các bé.

Làm đẹp da

Bí hồ lô chứa nhiều selen, kẽm giúp ngăn ngừa và trị mụn hiệu quả. Ăn nhiều bí hồ lô sẽ giúp cung cấp lượng vitamin C cần thiết cho cơ thể, giúp ngăn ngừa lão hóa, loại bỏ các dấu hiệu da nhăn, khô, nám, sạm… mang đến cho bạn một làn da mịn màng, chắc khỏe. Ngoài ra, bí hồ lô cũng giúp bảo vệ làn da an toàn khỏi mặt tác động của ánh nắng mặt trời và nhiều tác nhân khác từ môi trường bên ngoài.

Giá trị kinh tế

Bí hồ lô đang được xem như một cây trồng có thể mang lại thu nhập cao hơn cho người nông dân trồng lúa. Theo khuyến cáo của Trung tâm Khuyến nông tỉnh Vĩnh phúc, hiện nay tỉnh đang sản xuất thử nghiệm một số giống bí hồ lô F1 như F1- 868, F1-979 cho năng suất 17-18 tấn/ha, cho thu nhập cao hơn trồng các giống bí hồ lô địa phương là 216 nghìn đồng/sào và cao hơn trồng lúa là 625 nghìn đồng/sào.

Là loại cây cần rất ít giống khi gieo trồng và ít sâu bệnh hại trong vụ đông, ít phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nên được đánh giá là loại thực phẩm an toàn. 

Đặc biệt, trồng bí ngô tốn ít công lao động hơn so với các loại cây vụ đông khác như khoai tây, cà rốt, cà chua, bắp cải, su hào... nhất là trong những khâu nặng nhọc như làm đất do có thể áp dụng phương pháp làm đất tối thiểu, rất phù hợp đối với những địa phương thiếu lao động, có nghề phụ. 

Kết quả khảo sát thực tế sản xuất cho thấy đầu tư cho bí ngô thấp hơn so với cây trồng khác, thường 1 sào bí ngô đầu tư giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật khoảng 250 - 300 nghìn đồng, trong khi cho lúa 500 – 550 ngàn đồng, khoai tây 700-800 ngàn, cà chua 1,2-1,5 triệu, cải bắp, su hào khoảng 400-450 ngàn. 

Do ít tốn công lao động, mỗi hộ gia đình (2 lao động) có thể sản xuất từ vài sào đến hàng mẫu, nên trong những năm qua diện tích cây bí ngô đã liên tục được mở rộng Bí hồ lô trồng xen hiện tại cũng được đánh giá mang lại hiệu quả cao hơn việc trồng
thuần. 

Cây bí hồ lô trồng xen dưới tán các cây lưu niên, nhất là vào những năm đầu khi cây chưa khép tán hoặc sau khi cây được cưa đốn tái sinh, vừa có tác dụng giữ ẩm cho đất, hạn chế được cỏ dại, vừa có thêm nguồn thu nhập để “lấy ngắn nuôi dài”. 

Bình luận