Đậu Hà Lan

Đậu Hà Lan (tên khoa học: Pisum sativum) là loại đậu hạt tròn thuộc Chi Đậu Hà Lan, dùng làm rau ăn. Đây là loài thực vật một năm, được trồng theo vụ vào mùa có khí hậu mát mẻ tại nhiều nơi trên thế giới. Mỗi hạt đậu có khối lượng từ 0,1 đến 0,36 gram.

Lá có 1 – 3 đôi lá chét, có lá chét biến thành tua cuốn. Lá kèm rất lớn. Hoa trắng, dài, hợp thành ống, cánh rộng, có móng ngắn. Quả có mỏ, hạt tròn. Hạt của chúng chứa nhiều protit (20-26%).

Loại cây được trồng rất lâu đời trên thế giới nhưng chưa xác định được nguồn gốc. Các nhà khoa học căn cứ vào sự phân bố gen mà cho rằng đậu Hà Lan có nguồn gốc vùng Cận Đông, Trung Á.

Đậu Hà Lan được con người đưa vào trồng từ lâu và là một trong những nguồn cung cấp thức ăn của loài người. Nó cũng được Mendel sử dụng trong các nghiên cứu ban đầu của mình về tính di truyền và thừa kế. 

Hạt đậu Hà Lan được dùng làm rau ăn ở các dạng tươi, đông lạnh, đóng hộp, hoặc khô. Trong ẩm thực Việt Nam, quả đậu Hà Lan non còn được dùng nguyên quả cho các món xào hoặc canh.

Phân bổ

Đậu Hà Lan được trồng nhiều ở nước ta như Đà Lạt, Bắc Giang, Hưng Yên... và yêu cầu dinh dưỡng không cao.

- Nhiệt độ thích hợp cho đậu Hà lan nảy mầm từ 18-20 oC, quá trình sinh trưởng và phát triển là 20-28 oC. 

- Độ ẩm không khí thích hợp là 65-75%, nếu độ ẩm cao dễ bị nhiễm bệnh.

- Đậu Hà lan có thể trồng được trên nhiều loại đất như cát nhẹ nhiều mùn đến đất sét nặng, nhưng tốt nhất là đất nhiều mùn đến đất sét nhiều mùn, thích hợp trên đất thịt nhẹ, pha cát, đất giữ ẩm nhưng thoát nước, pH đất thích hợp từ 6-7. Đất có hàm lượng mùn cao rất quan trọng đến sinh trưởng, phát triển của đậu Hà lan. Do đó trong thâm canh đậu Hà lan cần phải bón nhiều phân hữu cơ.

Chăm sóc

1. Thời vụ: 

Gieo trồng từ 5/10 đến 5/11, thu hoạch từ tháng 12 đến đầu tháng 3 năm sau. Nếu gieo muộn, bệnh phấn trắng hại nặng làm năng suất giảm rõ rệt.

2. Giống: 

+ Giống địa phương: Vùng Gia Lâm (Văn Đức), Văn Lâm (Hưng Yên). 
+ Giống nhập nội: từ Thái Lan, Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản và Pháp. Nguồn giống nhập nội cho năng suất cao, phẩm chất tốt nhưng tính chống chịu bệnh kém đặc biệt là bệnh phấn trắng. 
- Giống đậu Hà Lan leo cần 40 – 50 kg hạt/ha (1,5 – 1,8 kg/sào). 
- Giống đậu Hà Lan lùn cần 60 – 80 kg hạt/ha ( 3 kg/sào).

3. Làm đất: 

- Chọn loại đất giữ ẩm tốt, chân đất cao, dễ thoát nước, có độ pH từ 6,0 – 6,5, pH dưới 5,5 phải bón vôi (10-15 kg vôi bột/sào). 
- Đất được cày bừa kỹ, làm sạch cỏ trước khi gieo. Cần thực hiện chế độ luân canh với cây khác họ, đặc biệt là cây lương thực. 
- Chia luống 1,3 m, mặt luống rộng 1,0 m, cao 25-30 cm.

4. Mật độ, khoảng cách 

Gieo 3 hàng với đậu Hà Lan lùn, gieo 2 hàng với đậu Hà Lan leo trên luống để tiện cắm giàn. 
Khoảng cách gieo: 
- Đậu Hà Lan thấp cây: hàng cách hàng 30 cm, cây cách cây 7cm, mật độ 32 vạn cây/ha. 
- Đậu Hà Lan leo: hàng cách hàng 60-70 cm, cây cách cây 20 cm, mật độ 10-12 vạn cây/ha.

5. Phân bón:

Tuyệt đối không được dùng phân chuồng tươi, phân bắc tươi và nước phân tươi để bón hoặc tưới. Có thể dùng 
phẫn hữu cơ sinh học hoặc phân rác chế biến thay thế phân chuồng với lượng bằng 1/3 lượng phân chuồng. 
Cách bón thúc: 
+ Lần 1: cây có 4-5 lá thật; 
+ Lần 2: bắt đầu nở hoa ( trước khi cắm dóc) 
+ Lần 3: sau thu quả đợt 1

- Có thể dùng các dạng nitrat amôn, đạm sulfat amôn thay cho urê, clorua kali thay cho kali sunphat hoặc các dạng phân hỗn hợp, phức hợp NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài bón đất, có thể phun qua lá các dung dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng. Đậu Hà Lan leo có thời gian thu hoạch dài hơn nên sau 2 lần thu quả, cần tưới thêm nước phân mục. Làm cỏ, xới, vun 3 lần kết hợp với 3 lần bón thúc, làm giàn khi cây cao 20-25 cm.

6. Tưới nước 

Sử dụng nguồn nước tưới sạch (nước sông, nước giếng khoan). Sau khi gieo, cần thường xuyên giữ độ ẩm đất từ 70-75%.

7. Thu hoạch:

Đậu Hà Lan sử dụng quả non, thu hoạch sau khi hạt non chớm phình to. Thu vào sáng sớm sẽ có chất lượng tốt và tươi hơn, có khả năng bảo quản và vậnchuyeern tốt hơn. Khi thu hái tránh làm trầy xước hoặc bong lớp phấn trên vỏ quả. Loại quả các quả có vết về sâu bệnh, trầy xước hoặc dị dạng.

Đối với đậu ăn hạt non thu muộn hơn (khi vỏ quả đổi màu), hạt đã phình to và tương đối cứng, nhưng chưa quá già hoặc khô. Hạt được tách ra dùng ngay hoặc chế biến, bảo quản để tiêu thụ dần. Hạt đậu non được chế biến chủ yếu bằng các phương pháp cấp đông hoặc đóng hộp.

Đậu Hà Lan lấy hạt khô được thu hoạch khi hạt đã già, khô, vỏ quả đã bạc. Cần thu kịp thời, không để quá khô vì một số giống có khả năng tự tách vỏ ngay trên cây. Thu và phơi khô nguyên quả, sau đó tách hạt và tiếp tục phơi hạt cho thật khô trước khi đóng gói.

 

Món ăn

- Đậu Hà Lan xào nấm và tôm

-Thịt bò xào đậu Hà Lan

- Súp đậu Hà Lan

- Đậu Hà Lan sấy khô

Bệnh

Sâu hại: Thường gặp là sâu xám, sâu xanh, sâu vẽ bùa, ruồi đục lá, rệp hại, sâu đục quả và nhện đỏ.

Bệnh hại: Đậu Hà Lan thường gặp một số bệnh hại như bệnh phấn trắng, bệnh cháy lá và đốm lá do vi khuẩn, các bệnh sinh ra từ đất như bệnh héo rũ, bệnh thối đen rễ...

Thực hiện triệt để các biện pháp phòng trừ tổng hợp như luân canh cây trồng, vệ sinh đồng ruộng, bón phân cân đối, trong trường hợp thật cần thiết mới dùng thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Để phòng trừ bọ trĩ thường dùng thuốc Admine 0,5 EC, Confidor 50 EC, Karate 2,5EC, Sherpa 25EC, Trebon 10EC. Sâu đục quả có thể trừ bằng Sherpa 25 EC, Sumicidin 10 EC, Cyperan 25EC, phải phun sớm khi quả mới đậu, thời gian cách ly tối thiểu 7 ngày.Giòi đục lá phun Bathroid 50 EC, Confidor 100 SL.

Để tránh một số bệnh hại sinh ra từ đất, không nên trồng đậu liên tục nhiều vụ mà cần luân canh với các rau khác họ như họ thập tự, họ cà hay lúa nước. Đất không được để úng kéo dài, phải luôn thoát nước, thu dọn và xử lý các tàn dư cây bệnh làm cho ruộng thông thoáng, sạch sẽ. Ngoài ra có thể sử dụng các thuốc trừ bệnh: Valicidin 3SL để trừ bệnh lở cổ rễ, thuốc Anvil 5SC, Score 250 EC, Rovral 50 WP để trừ các bệnh phấn trắng, gỉ sắt, thời gian cách ly ít nhất 10 ngày.

Kỹ thuật phun thuốc phải theo đúng hướng dẫn trên nhãn bao bì của từng loại thuốc.

Tác dụng y học

Đậu Hà Lan không chỉ giàu chất dinh dưỡng mà còn thân thiện với môi trường. Đậu Hà Lan có thể chuyển hóa thành ni tơ có lợi cho đất. Đậu Hà Lan tiêu thụ nitơ trong khí quyển và chuyển nó sang thành dạng có thể sử dụng. Đây cũng là một cây trồng có hiệu quả trong việc ngăn ngừa xói mòn đất.

Dưới đây là một vài lợi ích của đậu Hà Lan đối với sức khỏe.

Giúp bạn tránh khỏi các cholesterol xấu

Ăn đậu Hà Lan, bạn chắc chắn sẽ có thể nói lời tạm biệt với cholesterol xấu. Đậu Hà Lan làm giảm mức độ triglycerides và tăng lượng cholesterol tốt trong máu. Bởi vậy, đậu Hà Lan có thể giúp bạn trong việc phòng tránh một số bệnh liên quan đến đường ruột, tim mạch.

Chữa trị bệnh táo bón

Bạn bị táo bón, có nghĩa là thực phẩm mà bạn ăn thiếu chất xơ. Với việc ăn đậu Hà Lan hằng ngày, bạn có thể nhanh chóng giải quyết vấn đề này, bởi đậu Hà Lan cũng là một trong những thực phẩm giàu chất xơ nhất.

Cho trái tim khỏe mạnh

Đậu Hà Lan có thể giúp bạn phòng ngừa bệnh tim. Đậu xanh có chứa các hợp chất chống viêm và một số chất chống oxy hóa có thể giúp ngăn ngừa và điều trị căn bệnh này.

Thực phẩm hoàn hảo giúp bạn giảm cân

Bệnh béo phì ngày càng gia tăng thúc ép nhiều người chạy đến các phòng tập thể dục và các trung tâm giảm cân khác. Đậu Hà Lan có thể giúp bạn giảm cân vì chứa rất ít chất béo và là các chất béo có lợi cho cơ thể.

Giúp bạn luôn tươi trẻ

Chất oxy hóa trong đậu Hà Lan có thể giúp bạn trẻ lâu hơn, đẩy lùi nguy cơ lão hóa. Đậu Hà Lan chứa flavonoids, dinh dưỡng thực vật, carotenoid, axit phenolic giúp bạn thêm trẻ trung và năng động.

Hỗ trợ điều trị bệnh Alzheimer

Đậu Hà Lan mang đặc tính chống viêm, bởi vì vậy, đậu Hà Lan có thể hỗ trợ điều trị bệnh Alzheimer. Không những thế, với đặc tính này, đậu Hà Lan còn giúp phòng ngừa bệnh loãng xương và viêm phế quản.

Điều hòa lượng đường trong máu

Kiểm soát, điều chỉnh, giữ cân bằng hàm lượng chất xơ và hàm lượng protein là một trong những ích lợi của đậu Hà Lan, bởi vậy, đậu Hà Lan cần thiết để giúp bạn điều hòa lượng đường trong máu.

Chống ung thư hiệu quả

Đậu Hà Lan thực sự mang lại hiệu quả trong cuộc chiến chống ung thư dạ dày. Ăn 2mg đậu Hà Lan mỗi ngày đã được chứng minh là đem lại hiệu quả chống lại bệnh ung thư.

Giàu vitamin K

Đậu Hà Lan rất giàu vitamin K và có tác dụng làm bền chắc kết cấu xương. Đậu Hà Lan cũng được chứng mình rằng mang lại hiệu quả trong việc phòng chống bệnh loãng xương. 

Nhìn chung, bạn có thể ăn đậu Hà Lan hằng ngày cho một cuộc sống lành mạnh.

Giá trị kinh tế

Đậu Hà lan thích nghi với khí hậu ôn đới, á nhiệt đới, là cây rau có hiệu quả kinh tế cao, đòi hỏi nhiều công chăm sóc, thu hái. 

Trồng đâu Hà Lan cho lãi cao, nguồn tiêu thụ lớn, không lo không bán được. Nếu chăm sóc tốt thì năng suất và chất lượng sẽ cao, đảm bảo đời sống ổn định cho người nông dân.

Bình luận